พวกเราหลายคนต่างมีคำถามคาใจกับปัญหาคุณภาพเพลงไทยที่ผลิตออกมาเหมือนจะดูถูกคนฟัง ด้วยกระบวนการผลิตที่ไม่ทราบว่าเป็นเพราะฝีมือไม่ถึง หรือว่าเป็นเพราะรสนิยมส่วนตัว หรือว่าเป็นเพราะเอาใจตลาดซึ่งไม่ใช่หมู่นักฟังอย่างแฟนๆ The Wave ก็ไม่อาจทราบได้ จนหลายๆคนเริ่มหยุดถามแล้ว พร้อมกับขออยู่ห่างๆหรือบางคนเลวร้ายถึงขั้นเลิกข้องแวะเลยก็มี

สำหรับบทความชิ้นนี้ ผมไม่ขอกล่าวถึงเพลงไทย แต่จะมากับข้อสงสัยในใจของผู้เขียนเอง ที่เคยสงสัยมานานนมแล้วว่า เหตุใดนักร้องจีนแผ่นดินใหญ่จึงไม่มีคนไหนเป็นที่รู้จักหรือคลั่งไคล้ของหมู่วัยรุ่น ไม่ว่าจะเป็นวัยโจ๋ไทย หรือที่ไหนๆ ทั้งๆที่จะว่าไปแล้ว ทั้งวัฒนธรรมและความใกล้ชิดของคนไทยกับคนจีนน่าจะมากกว่ากับคนญี่ปุ่นหรือเกาหลีอย่างไม่ต้องสงสัย แต่กลับกลายเป็นว่า วัยรุ่นไทยกลับคลั่งไคล้นักร้องญี่ปุ่นและเกาหลีอย่างเป็นบ้าเป็นหลัง (ไม่เฉพาะแต่ในประเทศไทยเท่านั้น ที่อื่นๆแม้กระทั่งประเทศจีนก็ไม่แพ้กัน) ส่วนนักร้องจีนก็มีเพียงเจย์ โจ 周杰伦 (Jay Chou หรือโจว เจี๋ยหลุน) นักร้องไต้หวันเพียงคนเดียวที่ติดทำเนียบวัยกริ๊ดเท่านั้น ส่วนนักร้องรุ่นใหญ่อย่างไช่ฉิน 蔡琴 (Cai Qin) คงไม่ต้องกล่าวถึง เพราะถึงว่ามันคนละวัย คนละยุคไปแล้ว

ทำไมประชากรจีนซึ่งมีมากที่สุดในโลกจึงหานักร้องดีๆไม่ได้สักคนเชียวหรือ และชาวจีนโพ้นทะเลที่มีอยู่ทั่วทุกมุมโลก จนเป็นที่กล่าวขานกันว่า ที่ใดมีแผ่นดินติดทะเล ที่นั่นจะต้องมีคนจีนอาศัยอยู่ น่าจะเป็นฐานตลาดใหญ่มหาศาลที่รองรับนักร้องจีนได้ดีกว่าเกาหลีและญี่ปุ่น โดยเฉพาะเกาหลีใต้ ซึ่งมีประชากรไม่ได้มากไปกว่าประชากรชาวไทยเลย กลับส่งอิทธิพลด้านวัฒนธรรมทางดนตรีเป็นที่ยอมรับได้อย่างกว้างขวาง เป็นเรื่องที่น่าคิดน่าศึกษาไม่น้อย

ส่วนนักร้องจีนแผ่นดินใหญ่ที่มีผลงานวางจำหน่ายในบ้านเรานั้น เชื่อว่ามีน้อยคนมากที่จะจำชื่อนักร้องได้ ถึงจะจำได้ก็คงจำได้เฉพาะคนโปรดไม่กี่คน (ไม่รวมนักร้องรุ่นเก่าอย่างไช่ฉิน) เหตุผลหนึ่งอาจเป็นเพราะนักร้องหลายคนที่มีผลงานออกมาเพียงไม่กี่ชุดก็หายไปจากตลาด ส่วนนักร้องหน้าใหม่ก็หลั่งไหลเข้ามาสู่ตลาดไม่ขาดสาย

ส่วนนักร้องดังที่ติดตลาด ก็จะมีผลงานออกมาถี่ยิบ อย่างที่ผมเคยเขียนถึงจ้าวเผิง ที่ออกผลงานบางปีสองชุด และนักร้องหญิงที่ถือว่าเป็นดาวรุ่งในปัจจุบันอย่าง “ถงลี่” 童丽(Tong Li) ก็ออกมามากจนผมนับไม่ไหว เพราะเธอเล่นแบบไม่ยอมสังกัดค่ายไหน แต่ค่ายไหนจ่ายดีเธอรับหมด เรื่องนี้ผมเคยคุยกับเจ้าของค่ายเพลง “หาวเจี๋ย” ซึ่งก็ออกผลงานของถงลี่เหมือนกัน บอกว่า ก็ไม่รู้ทำไงได้ เพราะเธอกำลังฮ็อต ทุกค่ายก็ต้องการให้เธอมาออกผลงานในค่ายของตนเอง สุดท้ายก็นักร้องรวยเละอยู่คนเดียว

หากใครสังเกตดีๆ แผ่นซีดีที่พวกเราซื้อๆกันนั้นเกือบร้อยเปอร์เซ็นต์เป็นผลงานจากค่ายเพลงในกว่างโจวแทบทั้งสิ้น อย่างที่ผมเคยกล่าวใน The Wave ในสองเล่มที่แล้ว ค่าเพลงในกว่างโจวมีเป็นร้อยบริษัท ดูมันน่าจะเป็นอุตสาหกรรมที่ใหญ่โต สร้างรายได้ได้ดี แต่เหตุไฉน นักร้องจีนไม่มีคนไหนที่ติดทำเนียบวัยกริ๊ดเลย และก็ไม่เคยมีนักร้องคนไหนที่เคยจัดทัวร์คอนเสิร์ตในไทย นอกจากที่มาแสดงในงานกุศลในวาระต่างๆ เท่านั้น

หลังจากที่ได้คลุกคลีกับเพื่อนฝูงที่เป็นนักแต่งเพลงในกว่างโจวมาระยะหนึ่ง ถึงค่อยๆคลายปมคำถามของผมออกไปทีละเปาะๆ และก็ทำให้ผมเริ่มมองเห็นภาพของอุตสาหกรรมเพลงในประเทศจีนได้ชัดเจนยิ่งขึ้น สิ่งที่เราเห็นอาจไม่ใช่สิ่งที่มันเป็นอยู่ และสิ่งที่มันเป็นอยู่จริงๆก็อาจไม่ใช่สิ่งที่เราเห็น

ตลาดเพลงจีนที่เราเห็นๆกันอาจไม่ใช่ตลาดที่แท้จริงของเจ้าของค่ายเพลง เพราะตรงจุดนั้น อาจเป็นเพียงเศษเสี้ยวของรายได้ที่แท้จริง อย่างตลาดเพลงวัยรุ่นในประเทศจีน นักร้องเขาแทบจะไม่สนใจเลยว่า ยอดขายแผ่นซีดีจะขายได้เท่าไร เพราะตรงนั้นไม่ใช่รายได้หลักที่สำคัญของพวกเขา พวกเขาอาจได้ค่าจ้างจากค่ายเพลงมาก้อนหนึ่งสำหรับผลงานหนึ่งชุด หลังจากนั้น ทางค่ายเพลงจะขายได้มากน้อยแค่ไหนไม่ใช่เรื่องของนักร้องอีกต่อไป ไม่มีคำว่า 30,000 แผ่นแรกได้รับส่วนแบ่งแผ่นละเท่าไร 50,000 หรือ 100,000 ได้เพิ่มอีกแผ่นละเท่าไร ซึ่งการจ่ายผลประโยชน์ลักษณะนี้ จะจ่ายให้กับผู้ประพันธ์เพลงในลักษณะเดียวกัน คุณไม่มีสิทธิ์เก็บค่าลิขสิทธิ์กินยาวเหมือนในบ้านเรา

สำหรับตลาดเพลงวัยรุ่นนั้น ปัญหาเช่นเดียวกับบ้านเรา คือผู้ฟังส่วนใหญ่ไม่เน้นคุณภาพ ไม่ต้องพูดถึงออดิโอไฟล์ แค่เอ็มพี3 ก็ดีโถมไปแล้ว ดังนั้นการแลกเปลี่ยน หรือให้บริการดาวโหลด หรือฟังเพลงออนไลน์จึงเป็นไปอย่างกว้างขวาง ทั้งๆที่ราคาค่าแผ่นก็ไม่ได้แพงอะไรนักหนา เนื่องจากต้นทุนการผลิตของค่ายเพลงก็ถูก นอกจากค่าแต่งเพลง ค่านักดนตรี ค่าอัดเสียง ค่านักร้องแล้ว ที่เหลือคือค่าการผลิตล้วนๆ ซึ่งถ้าหากใช้กล่องใส่อย่างที่บ้านเรานิยมใช้กัน ก็ตกแผ่นละประมาณ 3 – 4 หยวน แล้วขายส่งแผ่นละ 10 หยวน ขายปลีกแผ่นละ 12 – 15 หยวน แต่นักฟังเพลงวัยกริ๊ดนั้น ต่อให้ขายแผ่นละ 10 หยวนก็ไม่ซื้อ ขอดาวน์โหลดในเน็ตมันส์กว่าแยะ

เห็นอย่างนี้แล้ว อาจเกิดคำถามกว่า แล้วในกว่างโจวมีค่ายเพลงเป็น 100 บริษัทนั้น เขาขายใคร เรื่องของเรื่องก็คือ บริษัทเหล่านี้จะเน้นเพลงระดับออดิโอไฟล์เป็นหลัก ซึ่งต้นทุนการผลิตจะสูงกว่านิดหน่อย อย่างกล่องบรรจุจะใช้เป็นกล่องไม้อย่างดี ต้นทุนค่าแผ่นรวมกล่องอยู่ที่ประมาณ 6 - 7 หยวน ถ้าหากทำกล่องใหญ่กว่านั้นแบบแผ่นเสียง และใช้แผ่นซีดีดำ (Black CD) ต้นทุนอาจสูงขึ้นเป็น 9 – 10 หยวน แต่ราคาขายส่งจะแตกต่างกันมากเมื่อเทียบกับแผ่นตลาดวัยรุ่น คือขายส่งแผ่นละ 30 – 32 หยวน ราคาขายปลีกอยู่ที่ราคา 38 – 45 หยวน ดังนั้น แผ่นออดิโอไฟล์พวกนี้ ถ้าขายได้ 5,000 แผ่นก็คุ้นทุนแล้ว ส่วนที่ขายได้มากกว่านี้คือกำไรเนื้อๆแล้ว

กลับมาที่ตลาดนักร้องวัยรุ่นอีกที ทุกวันนี้ นักร้องที่มีชื่อเสียงสามารถทำรายได้สูงถึง 3 – 4 แสนหยวนต่อเดือน ฟังดูมันส่วนทางกับตัวเลขที่กล่าวข้างต้นอย่างไม่น่าเชื่อ เพราะไม่ต้องสนใจยอดขาย ราคาขายก็กำไรน้อย ทัวร์คอนเสิร์ตก็ไม่มี แล้วเงินแสนมาจากไหน คือที่มาของมันเป็นอย่างนี้ครับ ทั้งนักร้องและศิลปินนักประพันธ์ทั้งหลาย เมื่อเริ่มมีชื่อเสียงจะมุ่งหน้าสู่เมืองหลวงกรุงปักกิ่ง ไม่ได้เข้าไปเพื่อเปิดตลาดซีดีที่โน่นหรอกครับ หากแต่ไปเป็น “ศิลปินงานเลี้ยง” เนื่องจากประเทศจีนเป็นประเทศที่มีประวัติศาสตร์ยาวนาน และมีเขตการปกครองมากมายกว้างขวาง ดังนั้น การจัดงานเนื่องในโอกาสต่างๆจึงมีไม่ขาด ไม่ว่าจะเป็นการครบรอบปีการก่อตั้งพรรค การจัดงานประจำปีของมณฑล หรือการจัดการประจำปีการจัดตั้งองค์กรอะไรก็ตาม ทางรัฐบาลท้องถิ่นจะต้องจัดงาน โดยมีการจัดนักร้องมาร้องในงาน ซึ่งนักร้องคนหนึ่งจะขึ้นเวทีร้องเพลง 2 – 3 เพลง ได้เงินก้อนหนึ่งแล้ว หรืออย่างนักประพันธ์เพลง สมมติว่า ปรกติค่าเพลงจ่ายให้เพลงละ 5,000 หยวน แต่เดือนหนึ่งคุณจะได้ผลงานสักกี่ชุด แต่งานเลี้ยงมีเกือบทุกวัน แถมแต่ละเพลงที่แต่งขึ้นมาก็ได้เงินมากกว่า เช่นอาจได้ถึงเพลงละ 7,000 – 8,000 หยวน เพลงเหล่านี้เป็นเพลงเฉพาะกิจที่แต่งสำหรับเฉพาะงานนั้นๆ งานหนึ่งแต่งสักสามเพลง รับงานเดือนหนึ่งสัก 15 – 20 งาน แค่นี้เดือนหนึ่งก็หลายแสนหยวนแล้ว เมื่อเทียบเป็นเงินบาทก็เงินล้านแล้วนะครับ แถมเมื่อมีชื่อเสียง งานเข้ามามาก ก็ยังเลือกงานได้อีก ใครจ่ายหนักก็รับงานนั้น

ด้วยระบบการจ่ายผลประโยชน์ และลักษณะตลาดของประเทศจีนเป็นเช่นนี้นี่เอง จึงทำให้อุตสาหกรรมเพลงของจีนไม่มีระบบการจัดการที่เป็นระบบ และเป็นเอกภาพ ก็แค่นักร้องที่ไม่ยอมสังกัดค่ายเพลง ก็ทำให้ค่ายเพลงต่างแย่งตัวให้ช่วยร้องออกผลงานในค่ายของตนสักชุด เพราะสำหรับตลาดออดิโอไฟล์แล้ว การขายได้เกิน 5,000 แผ่นสำหรับนักร้องชื่อโด่งดัง เป็นเรื่องที่แทบจะไม่ต้องกังวลอะไร

ส่วนเรื่องการละเมิดลิขสิทธิ์นั้น ถามเพื่อนว่า ตำรวจไม่จับหรือ เขาบอกว่า แทบจะไม่มีใครอยากไปยุ่ง เพราะหากจับได้มีของกลางไม่กี่แผ่น เขาก็ให้เสียค่าปรับตามมูลค่าเสียหายที่มีหลักฐาน แต่ผู้แจ้งต้องเสียค่าทนาย ค่าใช้จ่ายศาล 2 – 3 หมื่นหยวน ต่อสู้ชนะคดี กลับได้ค่าชดเชยเพียงหลักร้อยหลักพันหยวน จึงกลายเป็นว่า ต่างคนต่างทำ ต่างคนต่างอยู่ ตราบเท่าที่ทุกคนยังมีช่องทางหาเงินได้ก็ชั่งมันเต๊อะ

เมื่อไม่มีระบบการจัดการที่เป็นเอกภาพอย่างเกาหลี ไต้หวัน หรือฮ่องกง ก็เลยกลายเป็นว่า นักร้องที่ดังในหมู่วัยรุ่นจีนกลับเป็นเจย์ โจ กับหลิว เต๋อหัว จากไต้หวันกับฮ่องกงเสียฉิบ นักร้องสองคนนี้ ผลงานแต่ละชุดสามารถจำหน่ายในจีนแผ่นดินใหญ่ได้ถึงหลักแสนแผ่น และมีทัวร์คอนเสิร์ตในเมืองใหญ่ต่างๆอันเป็นที่ต้อนรับของหมู่แฟนๆชาวจีน ส่วนนักร้องจีนแผ่นดินใหญ่เอง หากเป็นที่นิยมหน่อยอย่างวง S.H.E. วง Twin พวกนี้อาจมีทัวร์คอนเสิร์ตในประเทศ แต่สำหรับต่างประเทศแล้ว คงยังห่างไกลความเป็นจริงอีกมาก นอกเสียจากว่าจะมีชาวต่างชาติคนไหน เข้าไปเป็นผู้จัดการระบบ และบริหารเอง ก็มีโอกาสได้ออกสู่โลกกว้างกับเขาบ้าง

ส่วนเหล่านักประพันธ์เพลง ถ้าไม่คำนึงถึงศิลปะมากนัก ก็เขาเป็น “ศิลปินงานเลี้ยง” ก็สามารถทำงานได้ดี เพียงแต่คิดเสมอว่า ศิลปะมีไว้ขาย อยากได้งานแบบไหนขอให้บอก จะจัดให้ ส่วนคนที่คิดว่า ศิลปะก็คือศิลปะอาจอยู่ลำบากหน่อย เพราะเมื่อทำผลงานชดไหนเป็นที่ถูกใจของตลาด ทางค่ายเพลงเองก็จะขอร้องให้ทำผลงานชุดที่สอง ชุดที่สาม ในลักษณะชุดแรกออกมาอีก ซึ่งคนที่เป็นศิลปินจริงๆย่อมจะยอมรับไม่ได้ เพราะงานศิลปะไม่ใช่งานถ่ายสำเนาที่เห็นว่าขายได้ก็ปั๊มขาย

เห็นอย่างนี้แล้ว ศิลปินบ้านเรายังมีอะไรที่ดีกว่าศิลปินจีนหลายๆอย่าง แต่ค่ายเพลงเองกลับไม่มีใครคิดอยากจะแหวกออกจากทะเลสีเลือดสู่ทะเลสีคราม มัวแต่คิดว่า คนฟังต้องการคุณภาพเพียงแค่นี้ ก็หลับหูหลับตาทำ ขอให้หน้าตานักร้องขายได้ก็พอ พอเริ่มมีชื่อ ก็เล่นละครทีวี เอ…ดูๆไปก็ไม่ต่างจาก “นักร้องงานเลี้ยง” ในประเทศจีนสักเท่าไรนะ

หมายเหตุ: บทความนี้ได้รับการตีพิมพ์ในนิตยสาร The Wave Magazine ฉบับ No. 039 ประจำเดือน พฤศจิกายน 2551

แม้ว่าประเทศจีนจะเข้าสู่การเป็นสมาชิกองค์กรการค้าโลกมาหลายปีดีดัก และเศรษฐกิจก็พุ่งแรง เติบโตระดับตัวเลขสองหลักมากว่า 10 ปีแล้วก็ตาม และฐานะทางเศรษฐกิจในอันดับโลกก็ยืนอยู่ในตำแหน่งที่ระดับหน้าๆก็ตาม แต่ดูเหมือนด้านเงินหยวนจะมีความแตกต่าง และดูเหมือนจะไม่ได้รับการยอมรับจากหลายๆประเทศ โดยสังเกตดูได้จากอัตราแลกเปลี่ยน ระหว่างการซื้อกับการขายจะมีความแตกต่างกันถึงหนึ่งบาทกว่าๆต่อหยวน (เวลาขายเราตกหยวนละประมาณ 5.50 บาท แต่เวลาซื้อคืนจากเราจะให้แก่ 4.20 บาท) ในขณะที่เงินดอลลาร์สหรัฐมีความแตกต่างกันแค่เพียงเศษสตางค์เท่านั้นเอง หรือใกล้เคียงอีกนิด เงินดอลลาร์ฮ่องกง ก็แตกต่างกันแค่เศษสตางค์เหมือนกัน

ปรกติเดินทางไปประเทศจีน ผมมักจะเดินทางไปกับเพื่อนเสมอ เรื่องการแลกเปลี่ยนเงินจึงไม่เคยวุ่นวาย เพราะเพื่อนจะขอยืมจากญาติทางโน้นมาใช้ก่อน กลับมาเมืองไทยค่อยคิดปัญชีว่าใช้ไปเท่าไร แล้วโอนกลับไปใช้หนี้ในอัตรา 4.50 บาทต่อหยวน แต่คราวนี้เดินทางไปเอง ก็สืบสาวมากว่า มีร้านแลกเปลี่ยนเงินตราแถวราชดำริให้อัตราดีกว่าแบงค์หลายสิบสตางค์ แต่ผมก็ไม่ได้แลกไว้ โดยตอนแรกตั้งใจว่า ก่อนเข้าประเทศจีนจะแวะฮ่องกงสักสองวันก่อน แล้วแลกเอาที่ฮ่องกงได้เรตดีกว่าเมืองไทยร่วมบาท (ดูจากในเว็บ) แต่ปัญหาคือ มันไม่ได้เป็นไปตามแผน เนื่องจากที่พักที่ติดต่อจองกว่าจะตอบมาให้โอนเงินมัดจำก็เช้าวันที่จะเดินทางแล้ว ถึงเมล์มาตอบ ขณะเดียวกัน เพื่อนที่กว่างโจวก็โทรมาบอกให้ผมเดินทางเข้ากว่างโจวได้เลย เขาว่างจะมารับ (ดึกแค่ไหนก็ไม่เป็นไร)

ผมเลยออกเดินทางโดยแลกเฉพาะดอลลาร์ฮ่องกงไว้แค่ 500 เหรียญ โดยคิดว่าจะไปแลกที่สนามบินอีกที น่าจะได้เรตที่ดีกว่า โดยคิดว่าเหมือนสนามบินอื่นๆที่มีหลายๆแบงค์มาเปิดบุ๊ทรับแลก แต่เวรกรรมคือ ไปถึงมีเพียง Travelex เจ้าเดียว แถมยังให้เรตแบบขุดรีดสุดๆ คือสูงกว่าเมืองไทยหลายสิบสตางค์ ก็เลยตัดสินใจเดินทางเข้าจีนโดยนั่งรถบัสจากสนามบิน ปรากฏว่า ค่าตั๋วคนละ 250 เหรียญ สองคนก็หมดกระเป๋าพอดี (เหลีือเพียงเศษเหรียญที่เหลือจากคราวก่อนๆไม่กี่ดอลลาร์) โดยหวังว่าไปถึงจีนค่อนว่ากันอีกที และก็ไม่น่าจะโหดเท่าในสนามบิน แม้ว่าจะเคยได้ยินมาว่า การแลกเปลี่ยนเงินในจีนจะค่อนข้างยุ่งยากและมีขั้นตอนมากก็ตาม

วันรุึ่งขั้นจึงต้องอาศัยเ้พื่อนช่วยแก้ปัญหาชีวิตที่เหลือแล้ว อาหารมื้อเช้าต้องอาศัยเพือ่น และให้เพื่อนช่วยพาไปแบงก์เพื่อแลกเปลี่ยนเงิน ไปแบงก์ไหนก็บอกว่า ไม่รับแลกเงินไทยเป็นเงินหยวน ตอนแรกก็เข้าใจว่า เฉพาะสาขาเล็กที่ไม่รับเงินไทย พนักงานแบงก์ก็ช่วยติดต่อสาขาอื่นๆ ก็ได้รับคำตอบในลักษณะเดียวกัน คือไม่รับเงินบาท ด้วยความพยายาม จนทราบว่า มีอยู่แห่งหนึ่งที่รับ แต่เพื่อนบอกว่าอยู่ไกลจากที่พักมาก ขอเป็นวันรุ่งขึ้นก็แล้วกัน วันนี้พาไปเที่ยวก่อน

คุณคงเข้าในนะว่า มันทุกข์ใจขนาดไหน ที่อยู่ต่างบ้านต่างเมือง แต่ไม่มีเงินติดตัวแม้แต่หยวนเดียว โชคยังดีที่คราวก่อนเพื่อนมาเมืองไทยได้ให้ยืนไป 1000 กว่าบาท จึงมีเงินติดตัวที่รับคืนจากเพื่อน 200 กว่าหยวน ยังคิดในใจว่า ถ้าหากหาที่แลกไม่ได้จริงๆ คงต้องยืมค่ารถเพื่อนเพื่อกลับไปฮ่องกงดีกว่า ดีกว่าอยู่เป็นภาระของเพื่อนเปล่าๆ

สุดท้าย คืนนั้นก็นึกขึ้นได้ว่า บัตรเครดิตที่มีอยู่ก็กดเงินสดได้นี่นา แต่ตลอดที่ถือบัตรมาหลายสิบปี ไม่เคยใช้บริการกดเงินสดเลย ด้วยการตั้งปณิธานว่า เครดิตไม่ใช่เงินสด ดังนั้นอย่ามั่ว เดี๋ยวชีวิตจะมั่วไปด้วย จึงค้นดูว่า มีรหัสติดตัวมาด้วยหรือไม่ โชคดีที่มี เลยกดจากตู้เอทีเอ็ม แม้มันง่ายดายดั่งไหลมาเทมา โดยให้กดได้ครั้งละไม่เกิน 2500 หยวน ก็เลยแก้ปัญหาชีวิตไปได้โดยไม่ต้องยืมจมูกคนอื่นหายใจอีกต่อไป

ดังนั้น ใครที่คิดจะไปประเทศจีน จึงขอให้เตรียมการเรื่องนี้ให้ดี ถ้าผ่านฮ่องกงก่อนเข้าจีน แลกที่ฮ่องกงจะได้เรตดีกว่าในประเทศไทย และการซื้อ-ขาย เรตก็ต่างกันเพียงเศษสตางค์เท่านั้น ก็ไม่เข้าใจว่า ทำไมแบงก์ไทยจึงให้ต่างกันมากขนาดนั้น จะเป็นสาเหตุนี้หรือเปล่าที่ทำให้แบงก์จีนแก้เผ็ดโดยไม่รับแลกเงินบาทเสียเลย (โห…ถุ้าเป็นจริงก็ถือว่าเล่นแรง) เพราะเห็นทางแบงก์บอกว่า เมื่อก่อนรับเงินบาท แต่เพิ่งยกเลิกเมื่อไม่นานนี้เอง เวร……..

ได้ยินได้อ่านคนไทยที่ไปเที่ยวฮ่องกง มักนะนิยมข้ามแดนไปเซินเจิ้น ซึ่งอยู่ทางตอนเหนือของฮ่องกง โดยมีวัตถุประสงค์หลักๆคือ ไปช็อปปิ้ง และห้างที่เป็นที่รู้จักกันดีในหมู่นักช็อปชาวไทยก็คือ หลัวหูช็อปปิ้งเซ็นเตอร์ (Luo Hu Shopping Center) หรือ 罗湖商业中心 หรือคนไทยส่วนใหญ่มักจะเีรียกกันติดปากว่า ห้างมาบุญครองเซินเจิ้น

แม้จะผ่านมาหลายครั้ง และได้ยินได้อ่านมาพอสมควร แต่ก็ไม่เคยแวะช็อปกับเขาสักที แม้จะไปถึงที่นั้นๆแล้วก็ตาม แต่ที่ผ่านมาไปถึงก็ต่อรถไฟไปเมืองอื่นทันทีจนบางครั้งแทบจะขึ้นรถไม่ทัน จึงไม่เคยสนใจ และที่สำคัญไม่มีเวลาพอที่จะหันมาให้ความสนใจที่จะเดินช็อปปิ้ง แต่การไปครั้งหลังสุด มีเวลาหนึ่งวันเต็มๆ จึงขอเดินดูให้เห้นกับตาสักที

ห้างแห่งนี้ ตั้งอยู่ติดกับสถานีรถไฟหลัวหู และด่านผ่านแดนฮ่องกง อีกทั้งยังเป็นจุดรวมของรภประจำทาง รถไฟบนดิน ใต้ดิน (จุดนี้เป็นสิ่งที่ทางประเทศจีนจัดทำได้ดีมาก สถานีรถไฟส่วนใหญ่จะมีการจัดระบบที่ถือว่าดีมาก เช่นชานชาลาการเข้าออก จะไม่ปะปนกัน สถานที่โดยรวมสะอาดสะอ้าน มีน้ำดื่มน้ำร้อนบริการ มีระบบรักษาคาวมปลอดภัยพอๆกับการโดยสารเครื่องบิน) คงไม่ต้องสงสัยว่า ทำไมจึงเรียกว่า มาบุญครองเซินเจิ้น ถ้าหากใครที่ไปช็อปปิ้งห้างมาบุญครอง โดยเฉพาะชั้นที่เป็นตลาดนัดติดแอร์ ก็จะนึกภาพออกทันที ก็สภาพไม่แตกต่างกัน เพราะจะประกอบด้วยร้านค้าร้านเล็ก ร้านน้อยทั้งประเภทเป็นห้อง ประเภทเป็นล็อก ส่วนใหญ่จะเน้นขายของก็อป เช่นโทรศัพท์มือถือ นาฬิกายี่ห้อดัง กระเป๋า เสื้อผ้า เป็นต้น

หลังจากที่ได้เดินดู พูดคุยกับร้านค้าหลายๆแห่ง หลายประเภทสินค้าแล้ว ก็ยังนึกไม่ออก และไม่เข้าใจเหมือนกันว่า คนไทยชอบไปช็อปอ้วยเหตุผลอะไรกันแน่ เพราะประการแรก คือ ราคาสินค้าไม่ถูกเลย (เมื่อเทียบกับราคาที่อื่นๆของจีน แต่อาจจะถูกกว่าในไทย) ประการที่สองคือ สินค้าที่ขายจัดอยู่ในเกรดที่ค่อนข้างระดับล่าง ประการสุดท้าย และน่าจะเป็นประการสำคัญที่สุดคือ คนขายที่นี่ มรรยาทแย่มาก พร้อมที่จะโวยวาย และพร้อมที่จะมีปากเสียงทะเลาะกับลูกค้า ซึ่งต่างจากหลายๆที่ ที่ดูแล้วไม่ซื้อไม่ว่ากัน ในเมื่อคุณเชิญชวนอยากให้ดูเอง เราก็สนองนีดดูให้แล้วไง

อีักเรืื่องหนึ่งที่ได้อ่านได้ยินเกีี่ยวกับเซินเจิ้นก็คือ ความน่ากลัวในเรื่องการหลอกลวง ขโมยขโจร เนื่องจากเซินเจิ้นเป็นเมืองอุตสาหกรรมอิเลคทรอนิคส์ที่ใหญ่ที่สุดของประเทศจีน จึงมีคนจากต่างถิ่นหลั่งไหลเข้ามาใช้แรงงาน และประเภทที่มาขอตายเอาดาบหน้า และก็ไม่แคล้วต้องเจอดีกับเขาเหมือนกัน ขณะที่เดินออกจากสถานีรถไฟไปหาที่พัก ก็เจอวัยรุ่น 2-3 ่คน เดินตามหลังรูดซีปกระเป๋าเป้ที่สะพายหลังของลูกสาว พอรู้ตัวหันไปมอง แทนที่พวกเขาจะวิ่งหนี กลับยืนจ้องเหมือนจะเอาเรื่อง ดีที่ผมไม่ได้ใส่อะไรสำคัญในเป้นั้น มีเพียงผ้าขนหนู รองเท้าแตะ และที่ชาร์จโทรศัพท์เท่านั้น จึงไม่อยากมีเรื่อง

ในระหว่างทางที่เดินผ่านโรงแรมแชงกรีรานั้น ก็เจออะไรที่แปลกๆ คือผู้ชายสองคนหัาล้านที่แต่งตัวเหมือนหลวงจีน เที่ยวยื่นอะไรบางอย่าง เข้าใจว่าประเภทเครื่องลางของขลัง ให้กับผู้เดินผ่านไปผ่านมา เพื่อให้บริจาคเงิน แค่นี้คงไม่แปลก แต่ที่น่าเกลียดคือ ยื่นให้แบบยื่นมือขวางคนเดินผ่าน โดยเฉพาะผู้หญิง ทำให้ต้องเดินเลี่ยงกันใหญ่ ในประเทศจีนนั้น คนที่ศรัพธาศาสนานั้นมีน้อยเต็มทีอยู่แล้ว ส่วนพวกที่สวมลอยหากินกับศาสนากลับมีจำนวนมาก หากินในจีนยากๆเข้า ก็ดอดเข้าไทยมาหากินกับคนไทยก็มีจำนวนมาก เพราะรู้ดีว่า คนไทยศรัทธาในผ้าเหลือง

ถัดจากจุดที่ชายนุ่งผ้าเหลืองไปอีกประมาณ 200 เมตร ภาพที่เห็นกลับเป็นเรื่องที่ไม่อยากเชื่อ เห็นสาววัยกลางคน อุ้มลูกน้อยตัวเล็กนั่งอยู่ริมถึงขยะบนฟุตบาธ โดยหยิบเอาเศษอาหารในถึงขยะกิน ซึ่งก็ไม่ได้มีอะไรมาก เห็นมีเพียงข้าวสวยทิ้งไว้อยู่นิดหน่อย เขาก็หยิบเอาเข้าปากตัวเองและเดินน้อยทีละเม็ดสองเม็ด จนตอนกลางคืน หลังจากไปเที่ยวกลับทีพักผ่านมาแล้ว ยังเห็นอยู่เช่นนั้น แต่เขากลับไม่ได้แบมือขอทาน ซึ่งต่างจากชายนุ่งผ้าเหลืองอย่างสิ้นเชิง

เมืองเซินเจิ้นเป็นเมืองที่เจริญ เศรษฐกิจดี ตามนโยลายเขตเศรษฐกิจพิเศษของเติ้งเสี่ยวผิง การจัดการจราจร ถนนหนทางกว้างขวาง รถไฟใต้ดินที่กำลังขยาย (หลังจาก 6 เดือนที่ผ่านมา เส้นทางรถไฟสีน้ำเงินได้เปิดใช้บริการแล้วเมื่อไปเมื่อเดือนกันยายนนี้) ทางรัฐบาลท้องถิ่นพยายามจัดระดับสวัสดิการให้เทียบเท่ากับฮ่องกง เช่น ผู้สูงอายุจะได้ใช้บริการรถเมย์ รถไฟฟ้าฟรี แม่ค่าเลี้ยงชีพรายเดือนให้ รักษาพยาบาลฟรี ที่พักคอนโดมิเนียม หรืออพาร์ทเมนต์ที่นี่มีการจัดระเบียนค่อนข้างดี สะอาด ร่มรื่น แต่สิ่งที่คนที่นี่ขาดก็คือ ระเบียบวินัย และมารยาท เช่นการข้ามถนน และการใช้บริการแท็กซี่ โห…ผู้โดยสารที่นั่งมายังไม่ทันลงจากรถ พี่แกมุดเข้าอีกประตูหนึ่งแล้ว จนมีอยู่ครั้งหนึ่ง ผมต้องยืนรอกว่าครึ่งชั่วโมง จนมีแท็กซี่คันหนึ่ง ไม่รู้ว่ามองเห็นแล้วเห็นใจหรืออย่างไร ต้องขับมาจอดเทียบตรงหน้าผม โดยไม่ยอมจอดให้แก่คนอื่นที่โบกเรียกดักหน้า

ประเพณีของชาวตะวันตก เวลาฉลองวันเกิดก็จะต้องทานขนมเค็กกัน จนคนไทยหรือชาวตะวันออกแทบจะทุกชาติต่างก็ซึมซับวัฒนธรรมนี้มา โดยไม่ได้สนใจว่า มันมีที่มาที่ไปอย่างไร ส่วนคนจีนนั้น โดยเฉพาะรุ่นผู้ใหญ่ ซึ่งทุกวันนี้ เวลาพวกเราฉลองวันเกิดให้อาม่า อาแปะ อาเจก ก็ยังคงทานกันก็คือ “หมี่ซั่ว” หรือบะหมี่อายุยืน

ส่วนที่มาที่ไปของการทานบะหมี่อายุยืน หรือในภาษาจีนเขียนว่า 长寿面 ซึ่งแปลได้ความตรงๆก็คือบะหมี่อายุยืน ความจริงบะหมี่ประเภทนี้ก็ไม่ได้แตกต่างจากบะหมี่ทั่วไป เพียงแต่ที่หีบหอบรรจุนัน มักจะพิมพ์ภาษาจีนคำว่า 长寿面 เสมอ จะเป็นสาเหตุนี้หรือเปล่า ที่เนื่องจากมันเป็นคำมงคล และอีกอย่างบะหมี่ก็มีเส้นยาวๆ เปรียบเสมือนอายุที่ยืนยาว แต่จากการสืบสาวที่ต้นแหล่งจริงๆ ที่กว่างโจว ได้ความจริงมาดังนี้ครับ

บะหมี่ฉางโซ่วเมี่ยน หรือ 长寿面 เริ่มต้นคงไม่มีใครวางคอนเซ็ปให้เป็นบะหมี่สำหรับวันเกิดอายุยืนหรอก เพียงแต่มีร้านบะหมี่เล็กๆ (ดังที่เห็นในภาพข้างบน คือร้าน “เจียนจี้เมี่ยนเตี้ยน 坚记面店” หรือร้านบะหมี่เจียนจี้ ที่ตั้งอยู่บนถนนฉางโซ่ว 长寿路 ซึ่งเป็นถนนเล็กๆแคบๆในย่ายเมืองเก่าของกวางโจว ได้ความว่า ร้านนี้เปิดมานานมาแล้ว และก็เป็นที่รู้จักในหมู่นักกินทั้งหลายอย่างกว้างขวาง เนื่องจากรสชาติบะหมี่ที่อร่อย เหนียวนุ่ม แต่คนที่ชื่นชอบไม่ได้จำกัดอยู่เพียงผู้มีการศึกษาเท่านั้น ดังนั้น หลายคนจึงไม่ได้จดจำชื่อร้าน แต่เนื่องจากเป็นร้านบะหมี่ที่อร่อย และโด่งดังที่สุดบนถนนฉางโซ่ว ทุกคนจึงเรียกบะหมี่ฉางโซ่วแทนชื่อร้าน (ในภาพจะเห็นดิสเพลย์ด้วยบะหมี่ก้อนโตๆ ถัดจากเสาไปทางซ้ายคือ บริเวณที่ปรุงบะหมี่) และชื่อเสียงนี้ก็กระจายไปทั่วในหมู่คนจีน แม้แต่คนจีนที่อพยพไปต่างถิ่นต่างแดน ก็ยังนำชื่อนี้มาปะบนบะหมี่ที่ตนเองผลิตออกวางจำหน่าย จนกลายเป็นบะหมี่สำหรับวันเกิดในที่สุด เนื่องจากคนที่ไม่มีภูมิหลังกับความเป็นมา จะถือเอาชื่อมงคลเป็นตัวตั้ง

จากที่ได้เข้าไปทานแล้ว ก็ต้องขอบอกตามตรงว่า ไม่เสียหลายที่ได้ดั้งด้นมาชิมบะหมี่ เพราะรสชาติที่ดีเยี่ยมและราคาที่ย่อมเยา ส่วนปริมาณนั้น สำหรับคนที่กระเพาะเล็กอย่างผมแล้ว ต้องแบ่งกันทานสองคนต่อหนึ่งชามถึงจะกำลังดี ส่วนร้านนี้ ปัจจุบันนี้เป็นกิจการของทางรัฐบาลท้องถิ่นตั้งแต่เปลี่ยนแปลงการปกครองมา และจำนวนคนที่เข้าร้านก็ไม่เคยขาด แต่สภาพร้านก็ยังคงอย่างที่เห็น

ขอต่อท้ายด้วยบะหมี่อีกตัว ที่บ้านเรารู้จักกันดี คือบะหมี่ “ราเม่น (Ramen)” ความจริงก็คือมาจากภาษาจีนคำว่า 拉面 (ลาเมี่ยน) หรือลาก็คือการดึง เมี่ยนก็คือหมี่ เมื่อผสมคำแล้วก็ได้ภาพดังที่เห็นนี้ บังเอิญผมไดพบร้านลักษณะนี้ในเซินเจิ้น ซึ่งเป็นของชาวมุสลิม ชนกลุ่มน้อยที่มาจากหลานโจว (兰州）ยืนดูด้วยความสนใจ แต่ไม่ได้ทาน เพราะวันนั้นไปเจอเอาหลังจากทานอาหารเย็นแล้ว ดูเขาดึงแป้งจากก้อนโตๆ จนกลายเป็นเส้นเล็ก แล้วก็ลวกใส่ชาม ที่ใบใหญ่พอๆกับกะลามัง ลาดด้วยน้ำซุปเนื้อวัวเหมือนกับแกง แต่ไม่เห็นมีเนื้อเลย เลยไม่ได้ชิมรสชาติว่าอร่อยแค่ไหน นี่คือราเม่นขนานแท้

เห็นรูปเจ้าแม่กวนอิมรูปนี้แล้ว ทำให้ผมนึกถึงสุภาษิตจีนที่ว่า “泥菩萨过河 自身难保” หรือแปลเป็นไทยว่า รูปปั้น(ดิน)เจ้าแม่กวนอินข้ามแม่น้ำ แม้ตัวเองก็รักษายาก ซึ่งเป็นการอุปมาอุปมาไมยว่า คนที่แม้แต่ตัวเองก็เอาตัวไม่รอด จึงยากที่จะไปช่วยเหลือผู้อื่น

สืบเนื่องจากการเดินทางไปกว่างโจวเที่ยวนี้ ได้ไปเยี่ยมชมเหลียนฮัวซัน หรือเขาดอกบัว ซึ่งอยู่ออกไปนอกเมืองกว่างโจวพอสมควร อยู่ในเขตพานอวี๋ （番禺） การท่องเที่ยวในสภานที่ต่างๆของจีนนั้น ล้วนแต่ต้องเสียค่าผ่านประตู้ทั้งสิ้น ไม่เว้นแม้กระทั่งสวนสาธารณะส่วนใหญ่ และหลายที่ไม่ได้จบแค่ค่าผ่านประตูเท่านั้น พอเข้าไปข้างใน ยังมีรายการต้องเสียอีก แม้แต่ฝรั่งเองยังบ่นเลยว่า ค่าเข้าชมของจีน เมื่อเทียบกับยุโรป หรืออเมริกาแล้ว ยังแพงกว่าอีก บริเวณที่คั้งของสถานที่แห่งนี้ ก็เหมือนกับต่างจังหวัดของเรา ถนนทางขึ้นสถานที่แห่งนี้ (ไม่รู้จะเรียกอะไรดี เพราะมันไม่ใช่วัด) จะมีของประเภทเซ่นไหว้ขายเต็มไปหมดตลอดสายถนน เราขับรถขึ้นไป จำไม่ได้แล้วต้องเสียค่าผ่านประตู้กี่สิบหยวน (เพราะเพื่อนจ่ายให้) เมื่อผ่านประตูแล้ว ความรู้สึกแรกกับบรรยากาศของสถานที่ ไม่มีความรู้สึกว่าเป็นสถานที่ทางศาสนา แต่มีความรู้สึกเป็นสวนสนุก หรือสวนสารธารณะที่ตั้งอยู่บนเขามากกว่า เพราะระหว่างทางขึ้น ทางซ้ายมือ มีอุปกรณืของเล่นสำหรับเด็กๆ เช่น ม้าหมุน ชิงช้า และบัตรเข้าชมยังให้ส่งชิงโชคได้อีก โดยรางวัลใหญ่สุดคือ รถเก๋ง QQ หรือรถเชอรี่ที่ค่าซีพีเคยคิดจะนำเข้ามาจำหน่ายในบ้านเรานั่นแหละ

นอกจากเจดีย์ ซึ่งสร้างอยู่บนจุดสูงสุดของภูเขาที่ดูเด่นสง่าแล้ว เพราะขึ้นไปถึงบริเวณสถานที่ดังกล่าว สิ่งแรกที่เห็นคืออาคารสีแดง ซึ่งตั้งชื่อว่า 大雄宝殿ซึ่งตั้งตามชื่อวัดเก่าแก่แห่งหนึ่งของจีน

หน้าอาคาร เห็นชาวหนุ่มสามคนกำลังจุดธูปยักษ์ เพื่อไหว้บูชาเจ้าแม่กวนอิม ซึ่งมีเจ้าแม่กวนอิมพันมือตั้งประดิษฐานอยู่ตรงหน้าประตูภายในอาคาร (ภาพขวา) สอบถามชายหนุ่มทั้งสามว่า ต้นธูปที่จุดนี้ราคาเท่าไร ได้คำตอบมาว่า ราคาต้นละประมาณ 168 หยวน หรือ ประมาณ 840 บาท ก็ถือว่าจุดกันตามศรัทธา หน้ารูปปั้นเจ้าแม่กวนอิมพันมือที่เห็นซ้ายขวา (ลองคลิกที่รูปเพื่อดูภาพใหญ่) จะเป็นพระที่ผู้ศรัทธาถวาย แล้ววางไว้เป็นรูปเจดีย์สูงขึ้นมา เท่าที่ดู มีชื่อคนไทยด้วยหลายชื่อด้วยกัน

ข้างในจะเป็นอาคารสองชั้น �